Polskie losy 1939-1945
Miejsce pamięci ofiar wojny i okupacji niemieckiej

Fundacja Polsko-Niemieckie Pojednanie prezentuje platformę cyfrową, która jest „Wirtualnym Pomnikiem – Miejscem Pamięci” o ofiarach wojny i okupacji niemieckiej 1939-1945. W przyszłości stanie się on jednym z elementów Domu Polsko-Niemieckiego, który powstanie w Berlinie i będzie miejscem pamięci, spotkań edukacyjnych, informacji o ofiarach terroru okupacyjnego.
Platforma powstała jako część projektu „Polskie losy 1939-1945. Pamięć lokalna & cyfrowa”. Można tu znaleźć nazwiska, a także informacje o historii osób represjonowanych przez nazistowskie Niemcy, pochodzących z Polski. Platforma pomoże zachować,usystematyzować i zaprezentować wiedzę o losach milionów polskich obywateli z czasów II wojny światowej, a także spopularyzować ją na przykładzie wybranych relacji i świadectw.
Projekt jest finansowany przez Federalne Ministerstwo Finansów (BMF) w ramach programu edukacyjnego niemieckiej Fundacji „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość” i realizowany we współpracy z Niemieckim Instytutem Spraw Polskich w Darmstadt.
Niemiecki Instytut Spraw Polskich w Darmstadt przeprowadził konkurs na Lokalne inicjatywy kultury pamięci związane z losami obywateli polskich z okresu II wojny światowej, a w oparciu min. o informacje dostępne na platformie - przygotował ofertę edukacyjną skierowaną do odbiorców niemieckich, tak aby pamięć o tym rozdziale polsko-niemieckiej historii pozostała żywa i była przestrogą dla młodego pokolenia.

Ofiary wojny i okupacji 1939-1945

Zobacz nazwiska, poznaj losy

1939

Zginęli 9 października

Zginęli 9 października

IZAAK ABRAHAM, IGNACY ADAMSKI, TADEUSZ ANTCZAK, TADEUSZ ANTCZAK, AFTER APTELBAUM, ANTONI BAJKOWSKI, STANISŁAW BARANOWSKI, IZAAK BEKIERUNE, BENDIG, ABRAM BIJER, EMANUEL BONCZEK, JAN BOŚ, CZESŁAW BRZOZOWSKI, BRONISŁAW CHOLEWA, TOMASZ CIECIERSKI, WINCENTY CIECIERSKI, CZYŻEWSKI, CZYŻEWSKI, JAN DĘBNICKI, MARIAN DĘBNICKI, TEOFIL DĘBNICKI, SZLOMA DOROSZYN, JULIA DUCHNOWSKA, DYKMAN, TADEUSZ DZIENISZEWSKI, BOLESLAW ENGLER, BOLESŁAW ENGLER, MARKUS FAJEBAM, SALOMON FEFERLING, SALOMON FEFERLING, FRANCISZEK FISZER, JÓZEF GŁĄB, GŁOGOWSKI, JAN GODLEWSKI, STANISŁAW GODLEWSKI, HENRYK GOLDBERG, HENRYK GOLDBERG, MORDKA GOLDMAN, MARIA GOLIŃSKA, FELIKS GOMAN, LEJBA GORDON, MENDEL GOTFALD, ALFONS GÓRSKI, GRTIN, GITEL GRYNBAUM, FELIKS GZELLA, FRANCISZEK HEBEL, JÓZEF HIRSZ, KAZIMIERZ HOJNICKI, ANTONI HOSENBERG, FRANCISZEK JABŁECKI, JÓZEF JADCZAIK, MARCELI JAŁBRZYKOWSKI, STEFAN JAŁBRZYKOWSKI, PAWEŁ JASZEWSKI, JÓZEF JAWELSKI, WALENTY KALINOWSKI, NUTA KAMIENIECKI, WOJCIECH KIERZEK, JÓZEF KITSCHKE, HIERONIM KLECZKOWSKI, JÓZEF KLEJN, MAKSYMILIAN KLEJN, MIECZYSŁAW KLUŻNIAK, STANISŁAW KŁOSEK, STANISŁAW KŁOSOWSKI, WACŁAW KOŁAKOWSKI, MIECZYSŁAW KOŁOMYJSKI, EDMUND KONOPKO, DAWID KOPELMAN, ALEKSANDER KORDULSKI, MACIEJ KORDULSKI, JAN KOSZAŁKA, ANTONI KRAJEWSKI, RYSZARD KRUKIERNBERG, ZYGMUNT KRYGIER, BRONISŁAW KUKLA, WŁADYSŁAW KULESZA, OSKAR KUTNER, MORDKA LAJZEREWICZ, BERNARD LAMPARSKI, ABRAM LANCMAN, NOACHIM LESZCZ, LESZCZ, LESZCZ, FLORENTYNA LESZCZYŃSKA, MAKS LEWKE, CHAIM LEWKOWICZ, STEFAN LIPIŃSKI, KEJCHMAN LIPSZYC, JAN LISOWSKI, FRANCISZEK LUTRZYKOWSKI, MACHETA, HELENA MACIEJEWSKA, ADAM MAJEWSKI, STANISŁAW MAŃKOWSKI, FRANCISZEK MIASTKOWSKI, KAROL MILEWSKI, BERNARD MILLER, CZESŁAW MIZERA, JAN MODLIŃSKI, WACŁAW MODLIŃSKI, STANISŁAW MOŚCICKI, JAN MRÓWKA, LUDWIK MUT, LUDWIK NADOLNY, AUGUSTYN NOWOTARSKI, AUGUSTYN NOWOTARSKI, PIOTR OSOWIECKI, PIOTR OŻAROWSKI, MOSZEK PACZEWSKI, BOLESŁAW PALICZEK, ZBIGNIEW PANESZ, JERZY PANKIENBAUM, MICHAŁ PEREC, CHAIM PERKISZ, STEFANIA PĘSKA, MEDARD PIOTROWICZ, FRANCISZEK PODWÓJSKI, JAN PODWÓJSKI, STEFAN POKLEKOWSKI, JAN POMORSKI, JÓZEF POPRAWSKI, JADWIGA PREDEL, MARIAN PRUSZKOWSKI, MEJER RAPOPORT, FRANCISZEK RATAJ, ALFONS REIWER, RODBIRA, OTTILIE ROLL, BENEDYKT ROMOTOWSKI, ZYGMUNT ROTH, ABRAM SANDOWSKI, JAN SANIEWSKI, STANISŁAW SANIEWSKI, STANISŁAW SANIEWSKI, MAJER SILBEREICH, STEFAN SLIWOWSKI, AŁTER SŁODKI, TADEUSZ SMORAWSKI, ALEKSANDER SREDNICKI, MIECZYSŁAW STANEK, JAN SUCHCICKI, JÓZEF SUCHCICKI, STANISŁAW SUCHCICKI, BOLESŁAW SUCHECKI, JÓZEF SUKIENNIK, MOJŻESZ SZAFIR, JAN SZCZATUK, IZRAEL SZMUL, GENACH SZULMAN, JAN TRUSKOLASKI, KAZIMIERA TRUSZCZYŃSKA, JAN TRYBUŁA, WANDA URBAŃSKA, HENRYK URBAŃSKI, MOZES WALDMAN, LIEBER WASILISKI, BOLESŁAW WĄDOŁOWSKI, HERMAN WEISMILCH, ALEKSANDER WESOŁOWSKI, JAN WIĘCEK, KAZIMIERZ WIŚNIEWSKI, ANTONI WITKOWSKI, CZESŁAW WOJCZAK, CZESŁAW WOJTCZAK, STANISŁAW WOZIWODA, WALENTY WOZIWODA, ADOLF WYRZYKOWSKI, IZRAEL ZELIKOWSKI, STEFAN ZIEGERT, ABRAM ZYLBERG, DAWID ZYLBERMAN, WINCENTY ŻACZEWSKI

1942

Zginęli 9 października

Zginęli 9 października

JÓZEF ABŁAŻEJ, JÓZEF ABŁAŻEJ, CHANA ARONOWICZ, LEMEL ARONOWICZ, BOLESŁAW BEM, STANISŁAW BIELEC, STANISŁAW BIELEC, JAN BIŁAN, MIKOŁAJ BIŁAN, JAN BLUM, JAN BLUM, ROSY BRAUNER, FAJGELES BRENER, MAX BRENNER, JAROSŁAW CHVATAL, OGER CORAL, CZESŁAW CZERWONKA, CZESŁAW CZERWONKA, GERHARD DEHN, BINEM DITMAN, MARIA DUTKA, MARIA DUTKA, JEHUDA DZIALOSZYNSKI, RYFKA EDELMANN, CHAJA EHRLICH, LAJZER EISNER, IGNACY ERLICH, FAJGLA SARA FERTIG, ABRAHAM FLIGELMAN, LINA SARA FRIEDMANN, FELA SARA FRIGGE, ICEK FRYDMAN, MIRJAM FRYDMAN, OWZIEJ GERCYG, HERSZ GIRSZLAK, ABRAM GLUZMAN, EDMUND GŁOWACZ, EDMUND GŁOWACZ, MARCIN GOLA, MORIC GOLDBLATT, KOPEL GRAJCER, SUCHER GUTMAN, SAMUEL INWENTARZ, WŁADYSŁAW JAGODZIŃSKI, BER JAKUBOWICZ, EUGENIUSZ JAWORSKI, EUGENIUSZ JAWORSKI, WACŁAW JĘDRYS, WŁADYSŁAW JĘDRYS, JOSSEL JONINE, JUDA KANTOR, MAJER KATZ, ISRAEL KIERSZ, MARIAN KORDASIEWICZ, MARIAN KORDASIEWICZ, MARIAN KORDASIEWICZ, MARIAN KORDASIEWICZ, NIKOLAUS KOWAL, WOLJACEK KUBERA, ABRAM KUPPERBERG, HENRYK KURECK, HENRYK KURECK, WITOLD KUSPIT, MARIA KUŚNIERZ, IWAN KWASNIEWALI, IWAN KWASNIEWSKI, JUDKA LANCMAN, CHAJA LIPEL, STEFAN LISEWSKI, ANTONI MAKÓWKA, PIOTR MALECKI, FELICJA MALINA, BASILIUS MALSZUK, STANISŁAW MARKIEWICZ, HUGO MEYER, JÓZEF NITKA, SZLAMA NOWAK, WŁADYSŁAW OLEKSIAK, MICHAEL OSTAPUEW, BOLESŁAW OZIEWICZ, JÓZEF PAWLAK, DAVID PCHTCHOLA, JULIUS PILCH, JACQUES POLKOWSKI, SZYMON ROGALSKI, HERMAN ROSENBLIT, LEYB ROTBLAT, KIRYŁO RUDCZAK, STEFAN SAMULAK, STANISŁAW SAPETA, STANISŁAW SAPETA, ANNA MARIE HELENE SCHMIDT, ANSELM SCHWARZWALD, JAKUB SEŃ, JAN SEŃ, STEFAN SEŃ, MORDKA SEROKA, ALOIZY SKORUPA, ADAM SOLOMAN, MYRIAM SONRIER, SAMUEL SPIEWAK, ROMAN STABRZYNSKI, JAN STAPOR, ERWIN STASZEWSKI, JAN STRUK, CHAIM STRYJAKOWSKI, JAN STUPOR, JIDEL SWIDERSKI, STANISŁAW SZCZEPANSKI, STANISŁAW SZCZEPAŃSKI, JUDA TASZMAN, LEJBUS TEICHNER, JAKOB TORONCZYK, JOSEF TRUSKOLASKI, LEON WACHOWIAK, CHASKIEL WAJNBUCH, ANIELA WEISLOWSKA, PAUL WEITZEN, JAN WILCZAK, JAN WILCZAK, STEFAN WLODARCZYK, WINCENTY WOJTASKIEWICZ, HINDA WOLNOWICZ, STANISŁAW ZAGORSKI, GOLDBERG ZAJAC, SAMUEL ZAYDE, MIKOŁAJ ZUZEK, EDUARD ZYLA, ISRAEL ZYLBERBERG, EDWARD ŻYŁA, NAZWISKA NIEZNANE (3 — SULEJÓW)

1943

Zginęli 9 października

Zginęli 9 października

1944

Zginęli 9 października

Zginęli 9 października

EUGENIUSZ AMELIANOWICZ, EUGENIUSZ AMELIANOWICZ, EUGENIUSZ AMELIANOWICZ, STANISŁAW ANDRZEJEWSKI, ICHARD AUGUSTZIK, WALENTYNA BARANOWSKA, WAWRZYNIEC BIELECKI, WAWRZYNIEC BIELECKI, WAWRZYNIEC BIELECKI, WLADISLAW BOCHENSKI, WLADYSLAW BOCHERSKI, SHIECZESLAUS BOJARSKI, ALEKSANDER BRACH, LEON BUCZYŃSKI, KARL BYKS, KARL BYKS, EWA CNARIZ, ROMUALD CZERKIES, FRANZ CZUDAK, TADEUSZ DYZMA, BRONISŁAW EPELBAUM, BOLESLAW GAMYSZ, VERA GOLONIE, KASINIER JEFINSOWA, KRYSTYNA JUNOSZA-KUSZKOWSKA, ALEKSANDER KARCZEWSKI, WŁADYSŁAW KAROLAK, BIANKA KASUM, TEODOR KŁODZIŃSKI, TEODOR KŁODZIŃSKI, BOLESLAW KOBUS, BOLESLAW KOBUS, GRZEGORZ KOBYLAŃSKI, GRZEGORZ KOBYLAŃSKI, WLADISLAW KOROLAK, STANISŁAW KOSPINSKI, ANTONI KOŚCIAŁKIEWICZ, ANDRZEJ KOTOMSKI, STEFAN KOWALSKI, STEFAN KOWALSKI, KRASYMSKI, MAKSYM KRASZYNSKI, FRYDERYK KUCZER, JAN KUSIEWICZ, JAN KUSIEWICZ, TEODOR KUŹNIECOW, TEODOR KUŻNIECOW, LISEWICZ, LEON LIWSZYC, MICHAŁ MATCZYSZYN, MICHAŁ MATCZYSZYN, JÓZEF MATYSZCZUK, WACŁAW MICHAŁOWSKI, JÓZEF MIGAŁA, MAURYCY MIKUŁOWSKI, MICHAŁ MILLER, KAZIMIERZ NOWAK, JAN ORLOWICZ, WOJCIECH PADÓŁ, JAN PIĄTKOWSKI, DYMITR PIETRUNIAK, ZBIGNIEW PIETRZAK, ROCH PLAJZER, BRONISŁAW RADWAN, BRONISŁAW RADWAN, ADAM ROSOCHACKI, TADEUSZ SALAMOŃCZYK, TADEUSZ SALAMOŃCZYK, MIECZYSLAUS SIDOREK, CHAIM SMUKLER, ARTHUR SPORYS, RYSZARD STEFANSKI, RYSZARD STEFAŃSKI, GENOVEVA SUCHY, JULIAN SWIDERKSI, JERZY SWIDERSKI, STANISŁAW SZABARKIEWICZ, JÓZEF SZKWAREK, JÓZEF SZKWAREK, MAKS SZWARC, STANISŁAW SZWEC, WŁODZIMIERZ SZYMEK, WLADISLAW TICHOLA, STANISŁAW TRELA, IZRAEL WARSZAWSKI, WŁADYSŁAW WASZKIEWICZ, WŁADYSŁAW WASZKIEWICZ, JERZY WĘGRZYK, TOBIAS WILF, ZDZISŁAW WOLFFGRAM, ZDZISŁAW WOLFGRAM, ZDZISŁAW WOLFRAM, TADEUSZ WYBOROWSKI, HEINZ WYLENSEK, TADEUSZ ZABOROWSKI, TADEUSZ ZABOROWSKI, STANISŁAW ZAŁĘSKI

Polskie losy 1939-1945

Niewola jeniecka
Jeńcy polscy, wrzesień 1939 (IPN)

Według powojennych szacunków Biura Odszkodowań Wojennych, w walkach z Wehrmachtem w 1939 roku zginęło około 66000 polskich żołnierzy i oficerów, 134000 zostało rannych, a około 420000 dostało się do niewoli niemieckiej.

Więcej
Roboty przymusowe

Jednym z głównych celów polityki Trzeciej Rzeszy było włączenie zdobytych terytoriów w strukturę gospodarczą Niemiec i maksymalne ich wykorzystanie.

Więcej
Obozy koncentracyjne

Pierwsze obozy koncentracyjne powstały na terenie Niemiec już w marcu 1933 roku. Obozem wzorcowym był Konzentrationslager Dachau, utworzony na podstawie zarządzenia Heinricha Himmlera z 21 marca 1933 roku.

Więcej
Obozy karne i więzienia

Na okupowanych ziemiach Polski Niemcy wprowadzili normy karne obowiązujące w Trzeciej Rzeszy (m.in. niemiecki kodeks karny, ustawy norymberskie, karne prawo wojenne z 1938 roku).

Więcej
Getta. Zagłada Żydów i Romów

Niemal równocześnie z dojściem Hitlera do władzy w 1933 roku, w Niemczech rozpoczęła się dyskryminacja osób uznawanych w doktrynie faszystowskiej za „podludzi”. Do tej kategorii zaliczono Żydów, Cyganów a później także Słowian.

Więcej
Germanizacja

Niemieckie władze okupacyjne dość szybko doszły do wniosku, iż natychmiastowa germanizacja ziem polskich włączonych do Trzeciej Rzeszy nie dokona się tylko poprzez osiedlanie na terenach polskich Niemców.

Więcej
Wysiedlenia

Głównym celem niemieckiej polityki germanizacyjnej wobec zajmowanych terenów było usunięcie z nich obcych ras, a na ich miejsce sprowadzenie i osiedlenie Niemców mieszkających poza krajem

Więcej
Okupacyjna codzienność

1 września 1939 roku rozpoczął nowy etap w życiu mieszkańców Polski. Wojna a następnie pięcioletnia okupacja zmieniły codzienność zwykłych ludzi. Początkowo nie wiedziano, czego się spodziewać po Niemcach.

Więcej

Wydarzenia

Ziemie wcielone do III Rzeszy

1 IX 1939

nalot niemiecki na Wieluń (zginęło ponad 1000 osób)

IX 1939 – IV 1940

Intelligenzaktion (akcja „Inteligencja”) – akcja fizycznej likwidacji polskiej inteligencji oraz polskich warstw kierowniczych na terenie okupowanej Polski

IX-XII 1939

w obozie dla internowanych w Karolewie zamordowano od 4 do 10 tys. osób

IX 1939 - I 1940

seria egzekucji w Lesie Szpęgawskim pod Starogardem Gdańskim (zamordowano od 5 do 7 tys. osób)

28 IX 1939

Zakroczym zamordowanie
przez Wehrmacht 500 jeńców
i 100 mieszkańców miasta

8 X 1939

dekret Hitlera o wcieleniu
północnych i zachodnich obszarów Polski do Niemiec

X 1939 – IV 1940

seria egzekucji w Lesie Piaśnickim pod Wejherowem (zamordowano od 12 do 14 tys. osób) i Mniszku pod Świeciem (zamordowano ok. 10 tys. osób)

X 1939 – III 1941

wysiedlenie z Pomorza
do Generalnego Gubernatorstwa od 120 do 170 tys. osób narodowości polskiej i żydowskiej

XI 1939

pierwsze egzekucje w Lesie
Lućmierskim pod Zgierzem (zamordowano tu ok. 30 tys. osób)

XII 1939 – III 1941

wysiedlenie z Wielkopolski do Generalnego Gubernatorstwa ponad 280 tys. osób

XII 1939

początek wysiedleń z rejencji
łódzkiej (do 1945 objęły 444 tys. osób narodowości polskiej)

II 1940

początek wysiedleń z rejencji
ciechanowskiej (ogółem wysiedlono ok. 25 tys. osób)

II 1940

utworzenie getta w Łodzi

Wiosna 1940

Intelligenzaktion Schlesien –
wymordowanie 2 tys. Polaków na Śląsku

27 IV 1940

decyzja o założeniu obozu
koncentracyjnego w Auschwitz

14 VI 1940

przybycie pierwszego
transportu więźniów do KL Auschwitz

22 IX 1940 – 12 XII 1940

„Akcja Saybusch”
– wysiedlenie 50 tys. Polaków
z Żywiecczyzny

III 1941

wprowadzenie niemieckiej listy narodowościowej

VIII 1941

pierwsze mordy przy użyciu
gazu cyklon B w KL Auschwitz

X 1941

wymordowanie ok. 3 tys. Żydów z okolic Konina

7 XII 1941

uruchomiony zostaje obóz
zagłady w Chełmie nad Nerem (zamordowano w nim ok. 320 tys. Żydów)

III 1942

przybycie do KL Auschwitz
pierwszych transportów Żydów z Francji

Lato 1942

utworzenie sieci ok. 30 obozów „Polenlager” dla Polaków wysiedlanych
ze Śląska

1 XII 1942

utworzenie w Łodzi obozu
karnego dla dzieci i młodzieży

X-XI 1943

przybycie do KL Auschwitz
transportów Żydów z Włoch

18 I 1945

początek „marszu śmierci”
więźniów KL Auschwitz

Generalne Gubernatorstwo

V-VII 1940

przeprowadzenie przez Niemców „Akcji AB”, w ramach której zamordowano 6500 Polaków – w tym ok. 3500 przedstawicieli polskich elitpolitycznych i intelektualnych oraz ok. 3000 przestępców kryminalnych

14 VIII 1940

pierwszy transport Warszawiaków do KL Auschwitz (1666 więźniów)

2 X 1940

utworzenie getta warszawskiego

1 XII 1940

utworzenie przymusowej Służby Budowlanej Baudienst

IV 1941

liczba osób zamkniętych
w getcie w Warszawie osiągnęła najwyższy pułap – 450 tys

Wiosna 1942

rozpoczęcie akcji Reinhard
– masowych wywózek Żydów
do obozów zagłady (wymordowanie ok. 2 milionów osób).

17 III 1942

uruchomienie obozu zagłady w Bełżcu

IV 1942

uruchomienie obozu zagłady
w Sobiborze

13 VII 1942

wymordowanie ok. 1800
Żydów w Józefowie pod Biłgorajem

23 VII 1942

uruchomiono obóz zagłady w
Treblince (zamordowano tu 870 tys. Żydów)

XI 1942–VIII 1943

akcja wysiedleńcza na
Zamojszczyźnie (objęła ponad 100 tys. osób, w tym 30 tys. dzieci)

Jesień 1942–wiosna 1943

nasilenie łapanek ulicznych i wywózek na roboty
przymusowe.

19 IV 1943

wybuch powstania w getcie warszawskim

VI 1943–VIII 1943

akcja pacyfikacyjna na Zamojszczyźnie

14 X 1943

powstanie więźniów obozu koncentracyjnego w Sobiborze

2 II 1944

pacyfikacja przez Niemców
wsi Borów (zamordowano ok. 1200 osób)

22 VII 1944

wymordowanie przez
Niemców ok. 200 więźniów
Zamku Lubelskiego

1 VIII 1944

wybuch powstania
w Warszawie

VIII 1944

wymordowanie przez Niemców i ich sojuszników ok. 10 tys. mieszkańców
warszawskiej Ochoty i ponad 40 tys. mieszkańców warszawskiej Woli

VIII-X 1944

wysiedlenie ok. 500 tys.
mieszkańców Warszawy i ok. 100 tys. mieszkańców miejscowości
podwarszawskich.

9 X 1944

początek planowego burzenia Warszawy przez Niemców